Naar hoofdinhoud
PCL

SaaS laten bouwen

Een idee voor software die anderen willen gebruiken? Dat is te bouwen.

Plaincodelab bouwt SaaS: software waar klanten een account op krijgen, mee werken en abonnement op nemen. Op deze pagina staat wat zo’n product werkelijk is, welke keuzes eronder liggen, wat het van een eigenaar vraagt en waaraan je merkt dat een idee klaar is om gebouwd te worden.

01

Wat een SaaS is — en wat het niet is

SaaS staat voor software as a service: software die als dienst geleverd wordt in plaats van als product dat iemand koopt en installeert. De klant maakt een account aan, logt in via de browser of een app, en betaalt zolang hij het gebruikt. Er is geen schijf, geen installatie op kantoor, geen versie 3.2 die op elke computer bijgewerkt moet worden. Er is één plek waar de software draait en iedereen komt daar langs.

Het verschil met een website is groter dan het lijkt. Een website vertelt iets aan een bezoeker; een SaaS laat iemand werken. Er staan gegevens in die van de klant zijn, er zitten mensen in met verschillende rechten, er gebeurt iets dat morgen nog moet kloppen. Vanaf het moment dat een gebruiker iets kan opslaan dat hij de volgende week terug verwacht, gelden andere regels dan bij een site die alleen leest.

Het verschil met maatwerk voor één opdrachtgever is minstens zo groot. Maatwerk hoeft maar één werkwijze te ondersteunen: die van de opdrachtgever. Een SaaS moet werken voor de tiende klant die het net iets anders doet, en voor de honderdste die iets wil wat de eerste negenennegentig nooit gevraagd hebben. Precies dat maakt de opzet zwaarder en de kans op een goed product groter: elke klant die erbij komt betaalt mee aan hetzelfde geheel.

Er hoeft geen wereldwijd platform uit te komen. Veel van de gezondste producten bedienen een paar honderd bedrijven in één vakgebied, doen precies één ding goed en zijn nooit in het nieuws geweest. Een SaaS is geen ambitieniveau maar een leveringsvorm: software waar mensen op abonnement mee werken.

  • De klant koopt geen bestand maar toegang, en houdt die zolang het abonnement loopt
  • Er staan gegevens in die van de klant zijn en niet van jou
  • Eén versie draait voor iedereen, dus verbeteringen bereiken alle klanten tegelijk
  • Het product moet werken voor klanten die je nog niet kent

02

Wanneer een SaaS-idee hout snijdt

De sterkste ideeën komen zelden uit een brainstorm. Ze komen uit ergernis: iemand doet al jaren werk waarvan een deel elke week hetzelfde is, houdt dat bij in een spreadsheet die niemand anders begrijpt, en merkt dat collega’s in dezelfde branche precies hetzelfde doen. Dat is het patroon waar een product in zit — een probleem dat vaak terugkomt, bij meerdere bedrijven, op ongeveer dezelfde manier.

Drie voorwaarden zeggen samen bijna alles. Het probleem moet vaak genoeg voorkomen om er iets voor te willen betalen. Er moeten genoeg partijen zijn die het herkennen, want één enthousiaste klant is maatwerk en geen product. En de oplossing moet voor die partijen ongeveer gelijk zijn: als elke klant een fundamenteel andere werkwijze heeft, bouw je tien producten onder één naam.

Een idee dat vooral leunt op “er is nog niets zoals dit” verdient een tweede blik. Soms klopt dat en is de markt net groot genoeg geworden. Vaker is er wel iets, alleen niet zichtbaar vanuit jouw hoek: een oud pakket dat binnen de branche rondgaat, een module in software die klanten toch al hebben, of een dienstverlener die het handmatig doet en er goed van leeft. Weten waar het nu opgelost wordt is waardevoller dan hopen dat het nergens opgelost wordt.

Andersom is concurrentie geen reden om te stoppen. Bestaande producten bewijzen dat er betaald wordt voor de oplossing. De vraag is dan niet of er ruimte is, maar waar de bestaande producten hun gebruikers teleurstellen: te breed, te duur in gebruik, te traag, niet gemaakt voor de manier waarop jouw branche werkt. Een scherp antwoord op die vraag is een beter fundament dan een leeg speelveld.

  • Het probleem komt regelmatig terug, niet één keer per jaar
  • Meerdere bedrijven herkennen het probleem en lossen het nu zelf op
  • De oplossing lijkt bij al die bedrijven genoeg op elkaar
  • Er is te achterhalen wat mensen er vandaag aan uitgeven, in geld of in uren
  • Jij of iemand in je omgeving kent het vakgebied van binnenuit

03

De vormen die een SaaS kan aannemen

Onder de noemer SaaS gaan vier heel verschillende producten schuil, met heel verschillende gevolgen. Wie vooraf weet in welke vorm zijn idee valt, herkent de bijbehorende problemen voordat ze zich voordoen.

Het interne gereedschap is de rustigste vorm. Eén organisatie gebruikt het, de gebruikers zijn bekend en zitten desnoods in dezelfde gang. Er hoeft niets verkocht te worden, er is geen aanmeldscherm nodig en fouten worden binnen een dag gemeld door iemand die je kent. Veel producten beginnen hier en groeien pas later naar buiten, als blijkt dat andere bedrijven om hetzelfde vragen.

De verticale SaaS bedient één beroepsgroep: tandtechnici, hoveniers, rijscholen, zorgbemiddelaars. De doelgroep is klein maar scherp, het vakjargon is bekend en één tevreden klant praat met tien anderen op dezelfde beurs. Dit is voor een eerste product vaak de gunstigste vorm, juist omdat er weinig uitgelegd hoeft te worden.

Het brede platform wil van alles voor veel soorten klanten zijn. Dat klinkt groter, maar betekent meer randgevallen, meer uitleg en meer partijen die hetzelfde al doen. De marktplaats is de zwaarste vorm: die moet twee kanten tegelijk binnenhalen, en zonder aanbod komt er geen vraag en zonder vraag geen aanbod. Beide vormen zijn te bouwen, maar het is verstandig om te weten waar je aan begint.

  • Intern gereedschap — één organisatie, bekende gebruikers, geen verkoop eromheen; de rustigste start
  • Verticale SaaS — één beroepsgroep die dezelfde taal spreekt; weinig uitleg, korte lijnen, mond-tot-mond
  • Breed platform — veel soorten klanten en veel randgevallen; groeiruimte, maar ook veel gezelschap
  • Marktplaats — twee partijen die elkaar moeten vinden; het model met de meeste kans op stilstand aan het begin
  • Uitbreiding op iets bestaands — een product naast je huidige dienst, met klanten die je al kent
  • Wie twijfelt tussen twee vormen kiest de smalste; verbreden kan later, versmallen zelden

Vier vormen die allemaal SaaS heten

Bijna elk idee valt in een van deze vier vormen. Hoe voller de balk, hoe sterker die vorm op dat punt staat — “licht beheer” gelezen als hoe weinig er dagelijks omkijken naar is.

Intern gereedschap

Eén organisatie, bekende gebruikers, geen verkoop eromheen.

Overzichtelijk
Scherpe doelgroep
Groeiruimte
Licht beheer

Verticale SaaS

Eén beroepsgroep, diep in hun werk, weinig uitleg nodig.

Overzichtelijk
Scherpe doelgroep
Groeiruimte
Licht beheer

Breed platform

Veel soorten klanten, veel randgevallen, veel concurrentie.

Overzichtelijk
Scherpe doelgroep
Groeiruimte
Licht beheer

Marktplaats

Twee partijen tegelijk binnenhalen; het moeilijkste model.

Overzichtelijk
Scherpe doelgroep
Groeiruimte
Licht beheer

04

Wat je zelf kunt uitzoeken voordat er iets gebouwd wordt

Het meeste van wat een SaaS-idee maakt of breekt is te achterhalen zonder ook maar één regel software. Het kost geen budget, alleen gesprekken en aantekeningen — en het scheelt later het bouwen van functies die niemand mist.

Praten met mensen die het probleem hebben levert meer op dan praten met mensen die je idee leuk vinden. Vraag niet of ze het zouden gebruiken, maar wat ze nu doen: welke stap, hoe vaak, hoe lang, met welk hulpmiddel, en waar het misgaat. Wie vertelt dat hij elke maandag een uur bezig is met iets wat hij haat, geeft betere informatie dan wie zegt dat het “zeker interessant” klinkt.

Even waardevol is uitzoeken hoe het vandaag opgelost wordt. Bijna altijd blijkt er een bestaande manier te zijn: een spreadsheet, een map met formulieren, een medewerker die het handmatig bijhoudt, een pakket dat half past. Dat is de echte concurrent, en het is meteen de maat waarlangs jouw product gelegd zal worden.

Tot slot: schrijf op wat het product níét gaat doen. Die lijst is aan het begin het waardevolste document dat er is. Elk idee groeit tijdens gesprekken, en zonder een grens groeit de eerste versie tot iets wat nooit af komt. Een korte, scherpe beschrijving van wat er wél in zit maakt elk volgend gesprek makkelijker — ook het gesprek met Plaincodelab.

  1. Beschrijf het probleem in één zin, zonder het woord software te gebruiken
  2. Spreek tien mensen die het probleem dagelijks hebben en vraag naar hun huidige werkwijze
  3. Zoek uit hoe het vandaag opgelost wordt en wat dat aan tijd of gedoe kost
  4. Bepaal wie precies de gebruiker is, en wie er beslist over aanschaf — dat is vaak niet dezelfde persoon
  5. Schrijf de vijf stappen op die iemand in het product zou doorlopen, van inloggen tot resultaat
  6. Zet erbij wat het product uitdrukkelijk niet gaat doen
  7. Toets die beschrijving bij drie mensen uit de doelgroep en let op waar ze fronsen

05

Accounts, organisaties, rollen en rechten

Bij een website is een bezoeker een bezoeker. In een SaaS is bijna niemand alleen: een gebruiker hoort bij een bedrijf, dat bedrijf heeft meerdere medewerkers, en die medewerkers mogen niet allemaal hetzelfde. Die laag — wie hoort waarbij en wie mag wat — bepaalt meer van de opzet dan welke functie dan ook, en is achteraf het duurst om te veranderen.

De eerste vraag is of het product per persoon of per organisatie werkt. Een dagboek-app is persoonlijk; een planningsysteem voor een installatiebedrijf hoort bij het bedrijf, waar de eigenaar alles ziet, een planner de agenda beheert en een monteur alleen zijn eigen bonnen invult. Zodra er meerdere mensen van dezelfde klant in het product zitten, hoort er een niveau boven de gebruiker te bestaan.

Rollen houd je aan het begin bij voorkeur beperkt. Drie rollen die iedereen begrijpt werken beter dan twaalf die niemand kan uitleggen. Wat er wel vroeg in moet zitten is het idee dat rechten per rol gecontroleerd worden op de plek waar de gegevens opgehaald worden, en niet alleen door een knop te verbergen. Een verborgen knop is geen beveiliging; het is een gordijn.

Denk ook aan de randen: iemand die uit dienst gaat, een klant die een medewerker uitnodigt die nog geen account heeft, een eigenaar die het bedrijf overdraagt, een proefaccount dat later een echte klant wordt. Dat zijn geen exotische gevallen maar dagelijkse praktijk, en ze bepalen hoe rustig het beheer straks verloopt.

  • Bepaal of het product bij een persoon hoort of bij een organisatie met meerdere medewerkers
  • Houd het aantal rollen klein en de betekenis ervan uitlegbaar in één zin
  • Laat rechten gelden op de gegevens zelf, niet alleen op de knoppen in beeld
  • Regel uitnodigen, overdragen en vertrekken van medewerkers vanaf het begin
  • Zorg dat een beheerder kan zien wie wat wanneer heeft aangepast

Hoe een SaaS in elkaar zit

Wat de klant ziet is de bovenste laag. Daaronder zit wie mag wat, daaronder de gegevens en alles waarmee gekoppeld wordt. Eén set regels, meerdere schermen die er gebruik van maken.

Wat de klant ziet

  • Werkomgeving
  • Beheerscherm
  • Publieke site
  • Mobiel

Toegang en regels

  • Accounts
  • Organisaties
  • Rollen en rechten
  • Abonnementstatus

Gegevens en koppelingen

  • Database in de EU
  • Betalingen
  • E-mail en meldingen
  • Export en koppelingen

06

Abonnementen, facturatie en betalen

Een abonnement is geen knop maar een toestand. Een account is in proef, actief, te laat met betalen, opgezegd of verlopen, en het product hoort zich in elk van die toestanden voorspelbaar te gedragen. Dat klinkt eenvoudig tot de eerste betaling mislukt op een zaterdagochtend en niemand weet of de klant er nog in mag.

De meeste producten gebruiken een betaaldienst die de incasso, de kaarten en de herhaling afhandelt; het product zelf onthoudt alleen welke toestand bij welk account hoort. Dat scheelt een enorme hoeveelheid werk en risico, want betaalgegevens hoeven dan nergens in je eigen systeem te staan. Wat wél in je eigen product hoort is de vertaling van die toestand naar wat een gebruiker kan: toegang, grenzen, waarschuwingen.

Bedenk vroeg waar de prijs aan hangt, ook al staat de hoogte nog nergens vast. Per gebruiker, per organisatie, per verwerkt document, per gebruikt volume of een vaste toegang: die keuze bepaalt wat het product moet tellen. Iets wat niet geteld wordt kan later niet gefactureerd worden, en tellers achteraf inbouwen betekent bijna altijd dat de eerste maanden onmeetbaar blijven.

Verder verdienen de saaie gevallen aandacht, want die komen vaker voor dan de mooie. Een klant die tussentijds overstapt naar een ander pakket, een factuur die naar een ander e-mailadres moet dan het account, een boekhouder die om een overzicht vraagt, een opzegging halverwege de periode, btw bij zakelijke klanten in andere landen. Wie die gevallen op papier heeft staan voordat er gebouwd wordt, houdt het later rustig.

  • Behandel het abonnement als een toestand: proef, actief, te laat, opgezegd, verlopen
  • Laat een betaaldienst de incasso doen en houd betaalgegevens buiten je eigen systeem
  • Bepaal vroeg waar de prijs aan hangt, zodat het product de juiste dingen telt
  • Leg vast wat er gebeurt bij een mislukte betaling en na hoeveel herinneringen toegang stopt
  • Regel facturen, btw en overzichten voor de boekhouder van de klant
  • Denk na over wat er met gegevens gebeurt zodra iemand opzegt

07

Gegevens: van wie ze zijn, en hoe ze gescheiden blijven

In een SaaS staan de gegevens van meerdere klanten in hetzelfde systeem. Dat is de kern van het model en tegelijk de plek waar de grootste fout gemaakt kan worden: één klant die per ongeluk de gegevens van een andere klant ziet. Die scheiding is geen functie die er later bij komt, maar een uitgangspunt dat overal in het product doorwerkt — elke opvraging weet bij welke organisatie de vrager hoort.

Even belangrijk is de vraag van wie de gegevens eigenlijk zijn. Het antwoord is bijna altijd: van de klant, niet van het product. Dat heeft praktische gevolgen. Een klant hoort zijn eigen gegevens te kunnen exporteren in een bruikbaar bestand, zonder erom te hoeven vragen. Een klant die opzegt hoort te weten hoelang zijn gegevens nog bewaard blijven en wanneer ze verdwijnen. Dat vertrouwen wint klanten die eerder ergens vastzaten.

Back-ups zijn geen luxe maar een voorwaarde. Een product waar klanten hun werk in doen, moet terug kunnen naar gisteren als er iets misgaat — door een storing, door een fout in een nieuwe versie of doordat iemand per ongeluk iets wist. Bewaren op dezelfde plek als het origineel telt niet als back-up. Dit is nodig voor elk product dat serieus gebruikt wordt; wie het beheert is een aparte keuze, die per situatie anders uitpakt.

Tot slot: bedenk vooraf wat er níét in het product hoeft. Elk gegeven dat je niet opslaat, kan niet lekken, hoeft niet beveiligd te worden en levert geen vragen op bij een klant die om verantwoording vraagt. Vooral bij bijzondere gegevens — gezondheid, financiën, kinderen — is de goedkoopste beveiliging nog altijd: het niet vastleggen.

  • De scheiding tussen klanten geldt overal, niet alleen in het scherm
  • De klant kan zijn eigen gegevens exporteren zonder erom te vragen
  • Er is een back-up die op een andere plek staat dan het origineel
  • Er is een duidelijke afspraak over bewaren en wissen na opzegging
  • Wat niet nodig is, wordt niet vastgelegd

08

AVG, verwerkersovereenkomst en waar de gegevens staan

Zodra een SaaS gegevens van andere bedrijven verwerkt, verandert de juridische rol. De klant is dan verwerkingsverantwoordelijke en het product is verwerker: het doet iets met gegevens namens die klant. Daar hoort een verwerkersovereenkomst bij, en zakelijke klanten vragen er vroeg of laat om — soms al bij het eerste gesprek, zeker in de zorg, het onderwijs en de financiële hoek.

Een paar dingen komen in elke beoordeling terug. Waar staan de gegevens fysiek, en blijven ze binnen de Europese Unie? Welke andere partijen krijgen ze te zien, bijvoorbeeld een betaaldienst, een e-maildienst of een foutmelder? Hoelang worden ze bewaard? Wie binnen jouw organisatie kan erbij? En wat gebeurt er als er iets misgaat: hoe merk je het, wie wordt gewaarschuwd en binnen welke termijn.

Rechten van betrokkenen zijn geen papieren kwestie maar functionaliteit. Iemand mag zijn gegevens inzien, laten corrigeren en laten verwijderen. Een product waarin dat alleen handmatig kan, kost elke maand tijd; een product waarin het geregeld is, verkoopt zichzelf aan de klant die de vraag stelt. Datzelfde geldt voor een verwerkingsregister en een korte, leesbare uitleg over wat er precies bewaard wordt.

Verder is er wetgeving die per branche verschilt: bewaartermijnen in de zorg, eisen aan facturatie, regels rond kinderen, sectorafspraken over toegang. Dat hoort in kaart voordat de opzet vastligt, want het raakt de gegevens die je bewaart en de manier waarop je ze scheidt. Plaincodelab bouwt met die eisen als uitgangspunt; wie ze pas achteraf ophaalt, bouwt twee keer.

  • Een verwerkersovereenkomst hoort standaard klaar te liggen voor zakelijke klanten
  • Weet welke partijen gegevens te zien krijgen en leg dat vast
  • Inzien, corrigeren en verwijderen horen in het product te zitten
  • Kijk vooraf naar branche-eisen; ze bepalen mede de opzet
  • Wees duidelijk over waar gegevens staan en hoelang ze bewaard blijven

09

Beveiliging, misbruik en het vertrouwen van je klant

Bij een SaaS is beveiliging geen extraatje maar onderdeel van het product dat verkocht wordt. Klanten geven hun werk uit handen, en de eerste vraag van elke iets grotere klant gaat over hoe dat werk beschermd is. Het goede nieuws: het grootste deel bestaat uit degelijke basis, niet uit exotische maatregelen.

Die basis is bekend. Wachtwoorden worden versleuteld bewaard en nooit terugleesbaar opgeslagen. Sessies verlopen en zijn in te trekken. Tweestapsverificatie is beschikbaar voor wie het wil, en verplicht te maken voor beheerders. Elke opvraging controleert opnieuw of deze gebruiker deze gegevens mag zien. Uploads worden gecontroleerd op type en grootte. Formulieren en inlogpogingen kennen een limiet, zodat proberen niet loont.

Daarnaast hoort er zicht te zijn op wat er gebeurt. Een logboek van belangrijke handelingen — wie logde in, wie wijzigde rechten, wie verwijderde iets — helpt bij vragen van klanten en bij het uitzoeken van incidenten. Meldingen bij ongebruikelijke patronen zijn nuttiger dan een lange lijst met regels die niemand leest.

Ten slotte hoort er een plan te zijn voor het moment dat er iets misgaat. Niet omdat het waarschijnlijk is, maar omdat het antwoord dan al klaar moet liggen: hoe wordt een lek gemeld, wie informeert de klanten, hoe wordt een oude toestand teruggezet en wat wordt er daarna aangepast. Klanten vergeven een storing; ze vergeven zelden een stilte.

  • Versleutelde wachtwoorden, verlopende sessies en tweestapsverificatie als basis
  • Rechten worden gecontroleerd bij elke opvraging, niet alleen in het scherm
  • Een logboek van belangrijke handelingen, leesbaar voor de beheerder
  • Limieten op inloggen, formulieren en uploads
  • Een vooraf afgesproken manier van melden als er iets misgaat

10

Koppelingen: een SaaS staat zelden alleen

Klanten gebruiken jouw product naast alles wat ze al hebben. Een boekhoudpakket, een agenda, een kassa, een voorraadsysteem, een e-maildienst, een pakket voor loonadministratie. De vraag is niet óf er gekoppeld gaat worden, maar waarmee eerst — en die vraag is beter te beantwoorden door de doelgroep dan door een aanname.

Koppelingen zijn vaak het verschil tussen “leuk product” en “onmisbaar product”. Zodra gegevens niet meer overgetikt hoeven te worden, wordt overstappen naar een ander product duur voor de klant en wordt jouw plek in hun dag vanzelfsprekend. Het is dan ook zelden verstandig om er tien tegelijk te beloven: één koppeling die vlekkeloos werkt levert meer op dan vijf die half werken.

Andersom is een eigen programmeerinterface het gereedschap waarmee anderen bij jou aansluiten. Voor de meeste producten is dat geen eerste zorg, maar het is wel een reden om de gegevens netjes te ordenen: een product dat vanaf het begin een duidelijke structuur heeft, kan die interface later openzetten zonder alles om te bouwen. Voor klanten met een eigen IT-afdeling is de vraag ernaar een teken van serieuze interesse.

Let ten slotte op afhankelijkheid. Elke koppeling is een partij die kan veranderen, duurder kan worden of kan stoppen. Dat is geen reden om ze te vermijden, wel om te weten wat er gebeurt als de koppeling wegvalt: blijft het product bruikbaar, of staat alles stil? Dat antwoord hoort bekend te zijn voordat de klant het vraagt.

  • Vraag de doelgroep welke koppeling ze het eerst zouden missen
  • Eén koppeling die vlekkeloos werkt is meer waard dan vijf halve
  • Orden de gegevens zo dat een eigen programmeerinterface later mogelijk blijft
  • Weet wat er met het product gebeurt als een gekoppelde partij uitvalt

11

Wat er verandert als er klanten bijkomen

Een product met drie klanten en een product met driehonderd zijn twee verschillende dingen, ook al is het dezelfde software. Wat verandert is niet zozeer de techniek als wel de omgang: een klant die je persoonlijk kent, mailt over een probleem; een klant die je niet kent, zegt op zonder iets te zeggen. Groei betekent dat je dingen moet kunnen zien die je eerst gewoon hoorde.

Aan de technische kant zit de eerste rem meestal niet in het aantal bezoekers maar in zware handelingen: een rapport dat alle gegevens doorrekent, een export van een jaar, een bestandsverwerking die per klant groeit. Dat soort werk hoort op de achtergrond te gebeuren, zodat één zware klant niet het scherm van alle anderen vertraagt. Het is verstandig dit vroeg te scheiden, ook al is het bij drie klanten nog niet te merken.

Aan de organisatorische kant komen er vragen bij die niets met bouwen te maken hebben. Wie beantwoordt de e-mails, hoe worden nieuwe klanten wegwijs gemaakt, wat gebeurt er als twee grote klanten tegengestelde wensen hebben, en welke wensen worden wel en niet gebouwd. Een product zonder duidelijke lijn wordt vanzelf het gemiddelde van alle wensen — en daarmee van niemand meer echt goed.

Ten slotte verandert de manier waarop verbeteringen doorgevoerd worden. Bij drie klanten kun je iets aanpassen en het even melden. Bij driehonderd zit er altijd iemand midden in zijn werk. Aankondigen, testen op een aparte omgeving en kunnen terugvallen op de vorige toestand horen dan bij het normale ritme.

  • Zware handelingen horen op de achtergrond, niet in het scherm van de gebruiker
  • Eén klant met veel gegevens mag de anderen niet vertragen
  • Bepaal wie wensen beoordeelt en hoe je een lijn vasthoudt
  • Verbeteringen worden aangekondigd, getest en zijn terug te draaien

12

Wat een SaaS van de eigenaar vraagt

Een SaaS is geen opdracht die af is, maar een dienst die loopt. Dat is het eerlijkste dat erover te zeggen valt. Klanten werken erin, hebben vragen, komen fouten tegen en verwachten dat er iemand is. Dat vraagt aandacht van de eigenaar, ook wanneer het bouwen bij een ander ligt.

Concreet betekent dat een paar dingen. Er is een plek waar klanten terechtkunnen met vragen, en iemand die daar antwoord geeft. Er is duidelijkheid over wat er gebeurt bij een storing. Er is iemand die beslist welke wensen er wel en niet in gaan. En er is een omgeving waar het product draait, met de rekeningen en verantwoordelijkheden die daarbij horen — dat hoort bij het product, ongeacht wie het beheer uiteindelijk uitvoert.

Verder hoort er ruimte te zijn voor onderhoud dat niemand ziet. Onderdelen krijgen nieuwe versies, koppelingen veranderen, beveiligingsproblemen in gebruikte bibliotheken worden gepubliceerd en moeten opgelost worden. Dat werk levert geen nieuwe functie op, maar het is de reden dat een product na jaren nog steeds werkt.

Dat alles is te organiseren, en Plaincodelab denkt daarin mee: welke taken bij jou horen, welke bij een technische partij en welke bij de dienstverleners eromheen. Waar dat precies neerkomt verschilt per situatie, en wordt vastgelegd voordat er gebouwd wordt — niet als bijzin achteraf.

  • Er is een vast punt waar klanten met vragen terechtkunnen
  • Er is afgesproken wat er gebeurt bij een storing en wie wat doet
  • Iemand beslist welke wensen er wel en niet in gaan
  • Er is ruimte voor onderhoud dat geen nieuwe functie oplevert
  • De omgeving waarop het draait is geregeld voordat de eerste klant erin werkt

13

Wat je in je eigen product moet kunnen zien

Bij een website gaat meten over bezoek. Bij een SaaS gaat meten over gebruik, en dat is een ander gesprek. De vraag is niet hoeveel mensen langskwamen, maar of ze binnen zijn gekomen tot het punt waarop het product zijn werk doet — en of ze daarna terugkomen.

Het belangrijkste moment heet activatie: de eerste keer dat een nieuwe gebruiker het resultaat ziet waarvoor hij kwam. Bij een facturatieproduct is dat de eerste verstuurde factuur, bij een planningsysteem de eerste ingeplande week. Wie ziet hoeveel mensen dat punt níét halen, weet precies waar het product hen kwijtraakt — vaak in een scherm dat de bouwer volstrekt logisch vond.

Daarnaast zijn er een paar dingen die elke eigenaar wil kunnen zien zonder erom te vragen: hoeveel accounts er actief zijn, welke onderdelen echt gebruikt worden, waar mensen vastlopen, hoeveel klanten opzeggen en wat ze als reden opgeven. Dat laatste is geen statistiek maar goud: opzeggingen vertellen eerlijker waar het product tekortschiet dan enquêtes onder tevreden klanten.

Meten hoeft niet te betekenen dat je gebruikers volgt. Voor de meeste vragen is het genoeg om te tellen wat er in het product gebeurt, zonder profielen op te bouwen of gegevens naar derden te sturen. Dat past bij de privacyverwachting van zakelijke klanten en scheelt bovendien uitleg in elk beveiligingsgesprek.

  • Bepaal welk moment activatie is en meet hoeveel mensen het halen
  • Kijk welke onderdelen gebruikt worden en welke stof vergaren
  • Houd bij hoeveel klanten opzeggen en waarom
  • Tel wat er in het product gebeurt zonder profielen van gebruikers te bouwen

14

Het eerste kwartier van een nieuwe klant

De meeste klanten die afhaken, haken af voordat ze iets gedaan hebben. Ze melden zich aan, komen in een leeg scherm terecht, weten niet waar te beginnen en sluiten het tabblad. Alles wat daarna in het product zit — de doordachte rapportage, de slimme koppeling — hebben ze nooit gezien. Het eerste kwartier is daarmee het belangrijkste deel van een SaaS.

Een leeg scherm is de grootste boosdoener. Een nieuw account hoort niet leeg te zijn maar uitnodigend: een voorbeeld dat laat zien hoe het eruitziet als het gevuld is, een eerste stap die in één handeling af te ronden is, of de mogelijkheid om bestaande gegevens in te lezen zodat iemand meteen zijn eigen situatie herkent. Wie zijn eigen naam in het product ziet staan, blijft langer kijken.

Uitnodigen hoort daar direct achteraan. In de meeste producten wordt pas waarde zichtbaar als er collega’s bij zitten: een planning zonder team is een agenda, een dossier zonder tweede lezer is een tekstbestand. Een uitnodiging die in twee klikken verstuurd wordt en die de ontvanger op de juiste plek laat binnenkomen, doet meer voor het gebruik dan welke functie dan ook.

Tot slot: bedenk wat er gebeurt als iemand na een week terugkomt. Weet het product nog waar hij gebleven was? Staat er een korte hint over de volgende stap? Wordt er een enkel bericht gestuurd dat helpt in plaats van irriteert? Dat soort details bepaalt of een proefaccount een klant wordt, en ze zijn goedkoper te bedenken vooraf dan achteraf.

  • Een nieuw account begint met een voorbeeld of een eerste stap, niet met een leeg scherm
  • Uitnodigen van collega’s kan in twee klikken en komt op de juiste plek uit
  • Bestaande gegevens kunnen ingelezen worden, zodat mensen hun eigen situatie herkennen
  • Het product onthoudt waar iemand gebleven was
  • Berichten aan gebruikers helpen bij de volgende stap in plaats van te herinneren aan het bestaan van het product

15

Hoe klanten een nieuw product vinden

Een SaaS bouwen en een SaaS verkopen zijn twee verschillende dingen, en het tweede begint eerder dan de meeste eigenaren verwachten. Software die niemand kent, wordt door niemand geprobeerd. Dat betekent niet dat er een marketingafdeling nodig is, maar wel dat er nagedacht wordt over hoe iemand met dit probleem bij dit product terechtkomt.

Bij een verticale SaaS lopen de eerste klanten meestal via mensen: een branchevereniging, een vakbeurs, een appgroep waar collega’s in zitten, een leverancier die dezelfde doelgroep bedient. Dat is trager dan een advertentie maar duurzamer, omdat de mensen die het aanraden weten waar ze het over hebben. Voor veel producten zijn de eerste tien klanten letterlijk bekenden van bekenden.

Daarnaast zoeken mensen naar hun probleem, niet naar jouw productnaam. Iemand typt wat hij wil oplossen: een manier om iets bij te houden, een systeem voor een bepaalde taak, een alternatief voor een pakket dat te duur of te log is. Een productsite die die vragen letterlijk beantwoordt — in gewone woorden, met uitleg over wat het wel en niet doet — wordt gevonden en genoemd, ook door assistenten die namens gebruikers samenvatten.

Wat daarbij helpt is duidelijkheid over wat het product is. Voor wie het bedoeld is, welk probleem het oplost, wat er wel en niet in zit en hoe je kunt kijken zonder meteen ergens aan vast te zitten. Producten die dat vaag houden, worden vergeleken op prijs; producten die het scherp maken, worden vergeleken op geschiktheid.

  • De eerste klanten komen meestal via mensen die de doelgroep al kennen
  • Mensen zoeken op hun probleem, niet op je productnaam
  • Een productsite die uitlegt wat het product wel en niet doet, wordt beter gevonden en vaker genoemd
  • Duidelijk maken voor wie het bedoeld is, voorkomt dat het op prijs vergeleken wordt
  • Laat mensen rondkijken voordat ze zich ergens aan verbinden

16

Waar eerste versies op stuklopen

De meeste SaaS-producten stranden niet op techniek. Ze stranden op keuzes die aan het begin logisch leken en later niet meer terug te draaien waren, of op een eerste versie die zo groot werd dat er nooit een klant in kwam.

De bekendste is te veel willen. Elk gesprek levert een goed idee op, elk idee lijkt klein, en samen worden ze een product dat maanden later nog steeds niet toonbaar is. De tegenhanger is even schadelijk: een versie die zo kaal is dat niemand er zijn werk in kan doen en er dus ook niets uit te leren valt.

Daarna volgt bouwen voor één klant. Een eerste klant die meebetaalt is goud waard, maar wie al zijn wensen inbouwt, levert maatwerk met een abonnementje. Het onderscheid tussen “dit heeft iedereen nodig” en “dit wil deze ene klant” is de belangrijkste keuze die een eigenaar herhaaldelijk maakt.

De rest van de lijst hieronder komt in vrijwel elk eerste product terug. Ze zijn allemaal te vermijden door ze vooraf te herkennen — en dat is precies waarom ze hier staan.

  • Een eerste versie die alles moet kunnen en daarom nooit bij een klant komt
  • Alle wensen van de eerste klant inbouwen en zo maatwerk maken met een abonnement erop
  • Het aanmelden, uitnodigen en overdragen van accounts pas op het laatst bedenken
  • Niets tellen, waardoor er later niet gefactureerd of geleerd kan worden
  • Geen weg naar buiten voor gegevens, waardoor klanten zich opgesloten voelen
  • Vergeten dat er iemand moet zijn voor vragen zodra de eerste klanten binnen zijn
  • De grens tussen klanten pas later willen aanbrengen, terwijl die overal doorwerkt
  • Beloven wat er allemaal nog komt in plaats van laten zien wat er nu werkt

17

Waaraan je merkt dat een idee klaar is om gebouwd te worden

Een idee is klaar wanneer het in één zin uit te leggen is aan iemand uit de doelgroep, en die persoon meteen begrijpt waarom het bestaat. Niet omdat de zin mooi is, maar omdat het bewijst dat het probleem scherp is. Alles wat daarna komt — schermen, koppelingen, abonnementen — is invulling van een keuze die al gemaakt is.

Verder helpt het als er antwoord is op vier vragen. Wie is de gebruiker, en wie beslist over aanschaf? Welke stap in hun week wordt hiermee makkelijker? Wat doen ze vandaag in plaats daarvan? En wat zit er uitdrukkelijk niet in de eerste versie? Wie die vier op papier heeft, heeft meer voorwerk gedaan dan de meeste beginnende producten.

Wat niet nodig is om te beginnen: een volledig uitgewerkt ontwerp, een naam die iedereen mooi vindt, een businessplan van dertig pagina’s of zekerheid over alles wat er later bij komt. Die dingen groeien onderweg mee. Wat wél nodig is, is dat de eerste versie klein genoeg is om echt bij mensen te komen, en groot genoeg om er hun werk in te kunnen doen.

Plaincodelab bouwt SaaS-producten met de technieken die bij het product passen — niet met één vaste keuze die overal overheen gelegd wordt. Wat er nodig is hangt af van wat het product moet doen, met wie het praat en wie het gaat gebruiken. Die afweging wordt uitgelegd voordat er gebouwd wordt, in gewone taal, zodat je zelf kunt volgen waarom iets zo opgezet wordt.

  • Het probleem is in één zin uit te leggen aan iemand uit de doelgroep
  • De gebruiker en de beslisser zijn allebei bekend
  • Er staat op papier wat er niet in de eerste versie zit
  • Er is bekend hoe mensen het vandaag oplossen
  • De eerste versie is klein genoeg om te tonen en groot genoeg om in te werken

Veelgestelde vragen over een SaaS laten bouwen

Wat is SaaS precies?

SaaS betekent software as a service: software die via internet geleverd wordt en waar de gebruiker een abonnement op heeft in plaats van een aankoop. De klant logt in, werkt in het product en heeft toegang zolang het abonnement loopt. Er wordt niets geïnstalleerd en er draait één versie voor alle klanten, dus verbeteringen komen bij iedereen tegelijk beschikbaar.

Wat is het verschil tussen een SaaS en een gewone webapplicatie?

Technisch lijken ze op elkaar; het verschil zit in het gebruik. Een webapplicatie is meestal gemaakt voor één organisatie. Een SaaS bedient meerdere klanten die elkaar niet kennen, houdt hun gegevens strikt gescheiden en kent abonnementen, aanmelden, uitnodigen en opzeggen. Die extra laag maakt het product zwaarder van opzet, maar ook verkoopbaar aan klanten die je nog niet hebt.

Kan Plaincodelab een SaaS bouwen als er alleen nog een idee ligt?

Ja. De meeste producten beginnen als een idee dat uit de praktijk komt. Het gesprek begint dan met het probleem, de gebruiker en wat er in de eerste versie hoort — niet met schermen of techniek. Hoe scherper het probleem beschreven is, hoe sneller duidelijk wordt wat er gebouwd moet worden en wat beter kan wachten.

Moet ik zelf technisch zijn om een SaaS te starten?

Nee. Wat wél nodig is, is kennis van het vakgebied waarin het product gaat werken: wie de gebruikers zijn, hoe hun werk loopt en waar het misgaat. Die kennis is niet in te huren en bepaalt of het product raak is. Het technische deel wordt uitgelegd in gewone taal, zodat keuzes te volgen zijn zonder dat je zelf hoeft te programmeren.

Wat betekent multi-tenant?

Multi-tenant betekent dat meerdere klanten van hetzelfde systeem gebruikmaken, terwijl elke klant alleen zijn eigen gegevens ziet. Dat is de standaardopzet voor SaaS: één omgeving die alle klanten bedient, met een scheiding die op elke opvraging geldt. Het alternatief — een aparte installatie per klant — is soms nodig bij zware eisen, maar maakt onderhoud en verbeteringen ingewikkelder.

Hoe wordt voorkomen dat klanten elkaars gegevens zien?

Door de scheiding niet in het scherm te leggen maar in de gegevens zelf. Elke opvraging weet bij welke organisatie de ingelogde gebruiker hoort en levert alleen dat terug. Daar bovenop komen rollen en rechten binnen een organisatie, en een logboek waarin te zien is wie wat heeft gedaan. Het is de eerste vraag van elke zakelijke klant en hoort dus vanaf de opzet vast te liggen.

Welke technieken worden gebruikt voor een SaaS?

Plaincodelab kiest per project de techniek die bij het product past, in plaats van overal dezelfde stapel overheen te leggen. Wat een product moet doen, met welke systemen het praat en wie het gaat gebruiken bepalen die keuze. De afweging wordt vooraf uitgelegd, inclusief wat het betekent voor onderhoud en voor de vrijheid om later van partij te wisselen.

Waar staan de gegevens van een SaaS?

Dat is een keuze die per product gemaakt wordt en die vastligt voordat er klanten in werken. Voor producten met Europese klanten is opslag binnen de Europese Unie het uitgangspunt, omdat zakelijke klanten daarnaar vragen en het de juridische kant eenvoudiger houdt. Een omgeving om op te draaien is voor elk product nodig; wie die omgeving beheert en op wiens naam die staat, wordt per situatie afgesproken.

Heb ik een verwerkersovereenkomst nodig?

Als het product persoonsgegevens verwerkt namens zakelijke klanten: ja. De klant is dan verwerkingsverantwoordelijke en jouw product is verwerker. Zakelijke klanten vragen er vroeg of laat om, en in de zorg, het onderwijs en de financiële hoek meestal al voor de eerste factuur. Het is verstandig die overeenkomst klaar te hebben liggen in plaats van hem per klant te improviseren.

Hoe werken abonnementen en betalingen in een SaaS?

Meestal handelt een betaaldienst de incasso en de herhaling af, en onthoudt het product alleen in welke toestand een account zit: in proef, actief, te laat, opgezegd of verlopen. Het product vertaalt die toestand naar wat een gebruiker kan doen. Betaalgegevens hoeven daardoor niet in je eigen systeem te staan, wat zowel het bouwen als de beveiliging aanzienlijk vereenvoudigt.

Ik heb een intern systeem dat goed werkt. Kan ik dat als SaaS aanbieden?

Dat is een van de meest kansrijke startpunten, omdat het probleem al bewezen is en het systeem al gebruikt wordt. Wat erbij komt is de laag eromheen: meerdere organisaties naast elkaar, aanmelden en uitnodigen, rollen, abonnementen en een strikte scheiding van gegevens. Vaak is het verstandiger die laag opnieuw op te zetten dan hem in het bestaande systeem te wringen — wat dan het beste is, hangt af van hoe het huidige systeem in elkaar zit.

Kan een bestaande SaaS overgenomen of verbouwd worden?

Ja, dat komt regelmatig voor: een product dat door iemand anders gebouwd is, dat is blijven liggen of dat aan een grote verbouwing toe is. Het begint dan met kijken wat er staat: hoe de gegevens geordend zijn, hoe klanten gescheiden worden, wat er aan onderhoud open staat en wat de gebruikers ervan vinden. Daarna is te bepalen wat behouden blijft en wat opnieuw opgezet wordt.

Van wie is de software die gebouwd wordt?

Dat wordt vooraf vastgelegd, zodat er later geen misverstand over bestaat. Voor een product waar een bedrijf op gaat draaien is het gebruikelijk dat de opdrachtgever eigenaar is van wat er voor hem gemaakt wordt en dat hij toegang heeft tot de broncode. Diezelfde afspraak bepaalt ook wat er gebeurt als je op enig moment met een andere partij verder wilt.

Hoeveel klanten kan een SaaS aan?

Meer dan de meeste producten ooit nodig hebben, mits de zware handelingen op de achtergrond gebeuren en de gegevens netjes geordend zijn. De eerste grens ligt zelden bij het aantal gebruikers, maar bij zaken als grote rapportages of exports die alles tegelijk doorrekenen. Wie dat vanaf de opzet scheidt, heeft er bij groei geen last van.

Moet er ook een mobiele app bij?

Niet altijd. Veel SaaS-producten worden vooral achter een bureau gebruikt en hebben genoeg aan een omgeving die op elk scherm goed werkt. Een app wordt interessant zodra mensen het product onderweg gebruiken, offline moeten werken of iets nodig hebben van de telefoon zelf: camera, scannen, locatie of meldingen die gelezen worden.

Wat is het verschil tussen een SaaS en een marktplaats?

Een SaaS levert gereedschap aan één soort klant. Een marktplaats brengt twee partijen bij elkaar en verdient aan de ontmoeting. Dat verschil bepaalt vooral het begin: bij een marktplaats moet er aan beide kanten tegelijk genoeg zijn, anders staat het stil. Beide zijn te bouwen, maar het is verstandig te weten in welk van de twee je stapt.

Kan ik met een klein aantal klanten beginnen?

Dat is meestal juist de verstandigste route. Een handvol klanten die het product echt gebruiken levert betere informatie op dan honderd aanmeldingen die na een week verdwijnen. Bovendien is er in die fase nog ruimte om dingen aan te passen zonder dat het iedereen raakt. Veel gezonde producten hebben nooit meer dan een paar honderd klanten gehad.

Wat als iemand het idee kopieert?

Een idee kopiëren is eenvoudig; de kennis van het vakgebied, de klanten die je kent en de details die je in de praktijk hebt geleerd zijn dat niet. Producten winnen zelden op het idee en bijna altijd op uitvoering: hoe goed het aansluit bij hoe mensen echt werken, en hoe serieus er geluisterd wordt naar de klanten die er al in zitten.

Wat moet ik meenemen naar het eerste gesprek?

Het probleem in één zin, wie de gebruikers zijn, hoe zij het vandaag oplossen en wat er volgens jou beslist niet in de eerste versie hoeft. Schermen, namen en een uitgewerkt plan zijn welkom maar niet nodig. Aantekeningen uit gesprekken met de doelgroep zijn waardevoller dan een presentatie.

SaaS laten bouwen

Een idee voor een product?

Beschrijf kort wat het probleem is en wie ermee zou werken. Plaincodelab reageert persoonlijk met de vragen die er echt toe doen — en zegt het ook wanneer een eenvoudiger oplossing dan een SaaS beter uitpakt.

01 / 05

Waar gaat het over?

Enter = verder